Από τη μονή του Αγίου Ηρακλειδίου, πρώτου επισκόπου Ταμασού, στις ζωγραφιστές εκκλησίες της Πιτσιλιάς: τον Σταυρό του Αγιασμάτι, την Παναγία του Άρακα και την Παναγία Χρυσοκουρδαλιώτισσα.
Η διαδρομή ξεκινά λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Λευκωσία και ανεβαίνει στα ανατολικά του Τροόδους. Στην αρχή βρίσκεται μια από τις πιο παλιές χριστιανικές μνήμες του νησιού, ο τόπος του Αγίου Ηρακλειδίου, ο οποίος κατά την παράδοση χειροτονήθηκε πρώτος επίσκοπος Ταμασού από τους Αποστόλους Παύλο και Βαρνάβα. Στο τέλος βρίσκονται δύο από τις ζωγραφιστές εκκλησίες της Πιτσιλιάς που έχει γράψει η UNESCO στον κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς: η Παναγία του Άρακα, με τις τοιχογραφίες του 1192, και ο Σταυρός του Αγιασμάτι, με το πληρέστερο σύνολο τοιχογραφιών του δεύτερου μισού του 15ου αιώνα στην Κύπρο. Μαζί με την Παναγία Χρυσοκουρδαλιώτισσα, που η Κύπρος έχει προτείνει για επέκταση του ίδιου μνημείου της UNESCO, η διαδρομή δείχνει πώς άλλαξε η εκκλησιαστική ζωγραφική από την ύστερη κομνήνεια εποχή ως τον 16ο αιώνα.
Η διαδρομή
Η μονή του Αγίου Ηρακλειδίου βρίσκεται στους ελαιώνες του Πολιτικού, εκεί όπου βρισκόταν η αρχαία Ταμασός. Από εκεί ο δρόμος ανεβαίνει νοτιοδυτικά προς την ορεινή Πιτσιλιά. Ο Σταυρός του Αγιασμάτι στέκει μόνος στην ύπαιθρο, περίπου τρία χιλιόμετρα έξω από την Πλατανιστάσα. Η Παναγία του Άρακα βρίσκεται κοντά στη Λαγουδερά, στις βορειοανατολικές πλαγιές της Μαδαρής. Η τελευταία στάση, η Παναγία Χρυσοκουρδαλιώτισσα στο Κούρδαλι, είναι λίγο πιο δυτικά, προς την κοιλάδα της Σολέας. Από εκεί η επιστροφή στη Λευκωσία μπορεί να γίνει από τη Σολέα. Οι δρόμοι της Πιτσιλιάς είναι στενοί και με πολλές στροφές, γι' αυτό υπολογίστε άνετο χρόνο.
Πρακτικά
- Ο Σταυρός του Αγιασμάτι ανοίγει κατόπιν συνεννόησης με τον ιερέα της Πλατανιστάσας. Στην Παναγία του Άρακα ο ιερέας συνήθως μένει δίπλα στην εκκλησία και την ανοίγει στους επισκέπτες. Τα τηλέφωνα επικοινωνίας υπάρχουν στον ιστότοπο του Υφυπουργείου Τουρισμού (visitcyprus.com), που σημειώνει ότι τα ωράρια μπορεί να αλλάξουν. Τηλεφωνήστε από πριν.
- Ρωτήστε πριν φωτογραφίσετε τις τοιχογραφίες.
- Η μονή του Αγίου Ηρακλειδίου είναι γυναικεία μονή και πανηγυρίζει στις 17 Σεπτεμβρίου. Τον Αύγουστο του 2026 αναφέρθηκε ότι εκεί γίνονται εργασίες συντήρησης σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχαιοτήτων, που αναμένεται να τελειώσουν ως το τέλος του έτους.
- Στην Πιτσιλιά υπάρχουν και άλλα μνημεία της UNESCO, που δεν περιλαμβάνονται εδώ: ο Τίμιος Σταυρός στο Πελέντρι και η Αγία Σωτήρα στο Παλαιχώρι.
Πηγές
- Wikipedia (en) – Panagia tou Araka (en.wikipedia.org) · CC BY-SA 4.0
- Wikipedia (en) – Painted Churches in the Troödos Region (en.wikipedia.org) · CC BY-SA 4.0
- Ιερά Μητρόπολη Ταμασού και Ορεινής – Ιερά Μονή Αγίου Ηρακλειδίου (imtamasou.org.cy)
- Visit Cyprus – Timios Stavros tou Agiasmati Church (visitcyprus.com)
- Visit Cyprus – Panagia tou Araka Church (visitcyprus.com)
- UNESCO – Tentative List: Church of Panayia Chrysokourdaliotissa (whc.unesco.org)
- Cyprus Mail – Ayios Irakleidios restoration due this year (2026) (cyprus-mail.com)
- Lonely Planet – Monastery of Agios Irakleidios (lonelyplanet.com)
Η διαδρομή
Οδήγηση: ≈ 1 ώρ. 25 λεπ. · 55 χλμΑπό την πρώτη ως την τελευταία στάση, χωρίς τον χρόνο των επισκέψεων· εκτίμηση χωρίς κίνηση (OpenStreetMap).
1ΜονήΙερά Μονή Αγίου ΗρακλειδίουΠολιτικόΓυναικεία μονή στον τόπο της αρχαίας Ταμασού. Κατά την παράδοση ο Άγιος Ηρακλείδιος ξενάγησε τους Αποστόλους Παύλο και Βαρνάβα στην Κύπρο και χειροτονήθηκε από αυτούς επίσκοπος Ταμασού. Η κάρα του φυλάσσεται σε λειψανοθήκη στον ναό.≈ 40 λεπ. · 31 χλμ ως την επόμενη στάση
- 2ΜονήΙερά Μονή Τιμίου Σταυρού του ΑγιασμάτιΠλατανιστάσαΟ διάκοσμος ολοκληρώθηκε το 1494 και επιγραφή ονομάζει ζωγράφο τον Φίλιππο Γουλ. Οι δωρητές, ο ιερέας Πέτρος Περάτης και η σύζυγός του Πεπανή, προσφέρουν το ομοίωμα του ναού στον Χριστό. Η στοά που περιβάλλει τον ναό και από τις τέσσερις πλευρές δεν απαντά σε άλλη εκκλησία της Κύπρου.
≈ 14 λεπ. · 11 χλμ ως την επόμενη στάση
3ΜονήΙερά Μονή Παναγίας του ΆρακαΛαγουδεράΕπιγραφή στο βόρειο υπέρθυρο χρονολογεί τις τοιχογραφίες τον Δεκέμβριο του 1192. Αποδίδονται στον Θεόδωρο Αψευδή, ζωγράφο που μαθήτευσε στην Κωνσταντινούπολη. Ξεχωρίζει η Παναγία Αρακιώτισσα, με αγγέλους που κρατούν τα σύμβολα του Πάθους.≈ 29 λεπ. · 13 χλμ ως την επόμενη στάση
4ΝαόςΙερός Ναός Καθολικό Ιεράς Μονής Παναγίας ΧρυσοκουρδαλιώτισσαςΚούρδαλιΚαθολικό μονής του 16ου αιώνα, με τοιχογραφίες και εικόνες ιταλοβυζαντινής τεχνοτροπίας και ξυλόγλυπτο τέμπλο του 16ου–17ου αιώνα. Από το 2002 βρίσκεται στον Ενδεικτικό Κατάλογο της UNESCO ως πρόταση επέκτασης των ζωγραφιστών εκκλησιών του Τροόδους.